Kolumna

Čaršijska igra asocijacija

Piše: Aleksandar Crkvenjakov

(„Čekajući Spasovdan“, 2005)

Beogradski glas – Bez obzira na to što se svaka uspešna srpska politička doktrina temelji na kratkom narodnom pamćenju, ono je, kakvo-nam-je-takvo-nam-je, temelj dobrog dela nacionalnog identiteta. Možda se baš iz takve kolizije rodilo mnoštvo istorijskih klišea s kojima operišemo u svakodnevici. Jedan od njih poznajemo kao strašnih „pet stotina godina pod Turcima“… U slučaju Beograda, bar su tri momenta koja ga relativizuju: upravo pod Turcima, u šesnaestom veku, Beograd je doživeo svoje velegradske zvezdane časove, postavši po veličini i ekonomskoj snazi drugi grad ondašnje Evrope, odmah iza Nirnberga; a zatim – nisu Turci u Beogradu sedeli mirno i neometano, tri stotine godina iščekujući Karađorđa, već su ih u tome, povremeno, odmenjivali i Austrijanci.

Upravo u jednom takvom istorijskom sloju potražićemo aktere priče o baroknom Beogradu – ličnosti koje su se u svojim glavama, ispod napudranih perika, borile s problemima čija suština nepromenjena prati ljudski rod: mediokriteti koji pokreću javnost i njihove žrtve, neimari, koji pokreću svet.

Tridesete godine osamnaestog veka… Beograd podeljen na dve varoši: Nemačku, duž Dunava, i Srpsku, na Savi. U dvadesetak godina austrijske vlasti Srbi su prisilno iseljeni sa Dorćola i Jalije, što im i nije palo teško jer je Savska padina sunčanija i vodom bogatija. Grad je pun vojske i vojnih instalacija, grade se zgrade koje veličinom i dekoracijom podsećaju na one kojima se danas divimo prilikom poseta Beču. Najveća je Kasarna feldmaršala Karla Aleksandra, princa od Vinterberga, za ono vreme ogromno dvospratno zdanje sa 320 prozora, na mestu današnjeg bloka između Knez Mihailove ulice i Obilićevog venca. Osnovni tokovi novca u gradu ne pripadaju trgovini već vojnim investicijama kontrolisanim iz Beča, pa je čak i plemstvu teško da namakne sredstva za raskalašni noćni život. Prinčev „domoupravitelj“ Trilic, poput Boldrika iz „Crne Guje“, ima „genijalan plan“! U vreme „mesojeđa“ i zimskih balova nagovara princa da u gradu zabrani svaku drugu muziku osim one u njegovoj kući, a potom organizuje seriju zabava. Princip reketiranja je po efikasnosti neprevaziđen sve do naše inflacije iz devedesetih: za građanstvo dolazak obavezan, a ulaznica 11 krajcara. Kazna za nedolazak – 15 krajcara. Vrlo demokratski: iako je mešano stanovanje bilo nepoželjno, mešana zabava, pogotovo uz pomenutu cenu karte, jeste. Toliko, da je kaznu za nedolazak platio i sam srpski mitropolit.

Srbi bolje prestonice od Beograda, iako politički nije njihov, nemaju, pa povrh Ušća grade preteču današnje Saborne crkve, tada posvećenu rođenju Sv. Jovana Krstitelja, a potom prvu, pa drugu, od ukupno četiri reinkarnacije Mitropolijskog dvora, današnje Patrijaršije. U neposrednom susedstvu, tik do crkvene apside, niče i barokna rekonstrukcija Beogradske tvrđave, toliko razvijena da je u jednom momentu ugrozila opstanak tek podignute srpske crkve. Jedva su je, od naloga za rušenje izdanog od austrijskih urbanističkih vlasti, spasli srpski prvaci. Dve građevine, leđa uz leđa, i dva neimara. S kalemegdanske strane je austrijski general, švajcarski baron, Nikola Doksat de Mores, stručnjak za fortifikacije. Sa „savamalske“ strane je rođeni Beograđanin, mitropolit Mojsije Petrović.

Baronu Doksatu život zagorčava carska birokratija, koja u beskrajnim kontrolama pokušava da opravda svoj opstanak, a barona optuži za propuste u radu. Generator sumnji je austrijski deo beogradske „čaršije“ koji generalu, stručnjaku i heroju iz bitke za osvajanje Beograda neprekidno fabrikuje podmetanja. U inspekciju mu dolazi general Vitgenau, ali ubrzo umire. Svetina priča o trovanju, sumnja se na De Moresa, ali se još uvek niko ne usuđuje da carskog generala direktno optuži. Nakon toga sledi prekomanda za Niš, na mesto komandanta garnizona.

Ceo tekst pročitajte u PDF izdanju Beogradskog glasa!

Beogradski Glas

Beogradski Glas

Leave a Reply

Be the First to Comment!

avatar
2500
  Subscribe  
Notify of

Direktno

Beogradski glas

Bruka meseca

Naslovna za sredu 16. 05. 2018.

Politika beogradski glas

Vest – Komentar

Beogradski glas

Uzbunjivač

Beogradski glas