Beograd na dlanu

Van turističke rute: Istorija školstva pod jednim krovom

Piše: Radenka Marković

Foto: Pedagoški muzej

Beogradski glas – Za sve koji su se proteklih dana, sećajući se nekadašnjeg Dana republike, prisetili i pionirskih kapa i marama koje su se dobijale o tom prazniku i poželeli da ih opet vide, dovoljno je da odu do Pedagoškog muzeja u Beogradu. U ovom jedinstvenom muzeju, jednom od najstarijih u Srbiji, u Uzun Mirkovoj ulici, nadomak Kalemegdana, čuvaju 50.000 predmeta vezanih za škole i obrazovanje.

Među njima, osim pomenutih pionirskih simbola, još nekoliko đačkih i studentskih uniformi iz raznih epoha, što letnjih, što zimskih, raznolikih pribora za pisanje, odnosno pisaljki od metala, drveta, kojima se pisalo na navoštenim tablicama, pa tih navoštenih tablica, zapravo daščica prevučenih voskom koje su služile kao podloga za pisanje. Kao podloge su korišćene i kora i lišće od drveta, pa i kamene tablice po kojima se pisalo kredom ili naročitom olovkom.

Posetioci mogu da vide i pribor u kome su pisaljke nošene, čime su zarezivane, pa čime su se strugala pogrešno ispisana slova. Takođe i kakvim su sve školskim zvonima učitelji ili školski poslužitelji označavali početak ili kraj časa.

Zanimljivo je videti na koliko se raznih vrsta globusa predstavljala i đacima približavala planeta Zemlja. Iz sredine 19. veka potiče i posebno učilo iz geografije na kome se na jednostavan i razumljiv način demonstriraju osnovne pojave u prirodi kao što su kruženje Zemlje oko Sunca, pa kretanje Meseca oko Zemlje, smene dana i noći i godišnjih doba. Učilo ima i ime i zove se Felklov planetar.

Muzej ima i nekoliko ambijentalnih celina u kojima su đaci i učitelji predstavljeni lutkama, pa veoma upečatljivo dočaravaju atmosferu učenja u pojedinim vremenskim periodima u Srbiji. Iz prve, koja predstavlja školstvo za vreme Prvog srpskog ustanka, odnosno s početka 19. veka, vidljivo je da se nastava održavala pri crkvama, da su je vodili sveštenici a pohađala samo muška deca. Prikaz učionice iz kasnijih godina 19. veka jasno pokazuje da se u međuvremenu mnogo toga promenilo, pa u školstvu nisu samo muškarci jer nastavu drži učiteljica. Kroz torbe koje đaci nose prikazana je razlika u materijalnom stanju porodica iz kojih potiču, pa jedan učenik nosi tkanu torbu a drugi kožnu.

Posebno je zanimljiva učionica sa skamijama, takođe iz 19. veka. Skamije, odnosno klupe su dvosedne i trosedne, u učionici je ogromna računaljka na nogarama, tabla na tronošcu, peć koja se koristila u seoskoj školi u mestu Polatna. Ali i prut, jedno od sredstava kojim su učitelji nekada kažnjavali i disciplinovali učenike.

Posebno blago ovog muzeja predstavljaju dokumenta o prosveti i pismenosti kod Srba. Među njima i neki veoma retki, kao što je ručni prepis Miroslavljevog jevanđelja, najznačajnijeg spomenika srpske pismenosti iz druge polovine 12. veka, zatim kopija dvolista prvog srpskog Bukvara, te Samuilova ploča, najstariji pisani spomenik ćirilicom iz 993. godine, pronađen 1930. u selu Germanu kod Prespanskog jezera.

Ovo je samo mali delić onoga što može da se vidi u stalnoj izložbenoj postavci, otvorenoj početkom decembra 2007. godine i jedinoj te vrste kod nas. Čine je zbirka udžbenika i pedagoške literature i periodike, zbirka školske opreme, učeničkog pribora i nastavnih sredstava, zbirka fotografija i dokumentacije vaspitno-obrazovnih ustanova i zbirka arhivske građe i dokumentacije.

 

Počeo je kao Školski muzej
Pedagoški muzej, odnosno Školski muzej, kako se prvo zvao, osnovan je 24. novembra 1896. godine na predlog učitelja Dimitrija Putnikovića sa ciljem da sakuplja i čuva nastavna sredstva, „kao i sve ono što ima istorijske vrednosti za poznavanje razvitka srpskih škola“. Prvu izložbu priredio je 1898. godine u zgradi osnovne škole na zapadnom Vračaru. Dugo nije imao stalni smeštaj i seljakao se, a mnogo materijala koji se u njemu čuvao uništeno je u dva svetska rata.

Posle Drugog svetskog rata Muzej se nalazio u zgradi Osnovne škole „Sveti Sava“. Od 1960. nosi naziv Pedagoški muzej, a od 1969. nalazi se u zgradi nekadašnje Realke, gde je i danas. Ta zgrada sagrađena je oko 1840. godine za privatnu kuću Cvetka Rajevića, upravitelja varoši beogradske. Kasnije je data na korišćenje Realci, a u dvorištu su sagrađene još jedna prizemna i jedna jednospratna zgrada. Zbog svojih arhitektonskih i istorijskih vrednosti zgrada je 1979. godine proglašena za spomenik kulture od velikog značaja za Republiku Srbiju.

Direktno

Beogradski glas

Dobra vest

Naslovna za sredu 20. 03. 2019.

Loša vest

Uzbunjivač

Beogradski glas