Beograd na dlanu

Dan Beograda – dan proglašenja za prestonicu

Beogradski glas – Posle ukidanja 20. oktobra za dan Beograda, lutalo se u iznalaženju nekog drugog značajnijeg istorijskog datuma za dan prestonice. Ondašnji sekretar za kulturu Grada Beograda Gorica Mojović našla je solomonsko rešenje. Proglašen je 16. april kao datum prvog pominjanja slovenskog naziva ,,Beograd“ (878. godine), koji je papa Pavle VIII upotrebio u protesnom pismu bugarskom knezu Borisu ,,da je pogrešno primio hrišćanstvo od carigradskog patrijarha, a ne od rimskog pape“. Naravno, zaboravljeno je da je knez Boris bio bugarski vladar u Beogradu, a da su u to vreme u slovenskim zemljama postojala četiri grada sa nazivom ,,Belgrade“, pa je papa ovim pismom ujedno pokušao da utiče na širenje rimokatoličkog hrišćanstva i na sve slovenske prostore.

Druga solucija, vezana za ovaj datum, odnosila se na ,,predaju ključeva beogradske tvrđave srpskim vlastima 1867. godine“, koji se kao Dan Beograda zadržao i danas. Međutim, opet je ,,zaobiđen značaj“ početka uskršnjeg savezničkog bombardovanja 1944. godine, koji se samim tim „proslavlja kao Dani Beograda’“!

Ali gotovo je neverovatno da od silnih savremenih istoričara (a imamo ih, što bi narod rekao ,,prs i pleva“!) niko ,,ne zna“ da je od proglašenja Beograda, ukazom Kneza Mihaila Obrenovića 25. aprila 1841. godine, po starom kalendaru, Beograd, i pored ratnih razaranja i okupacija, opstao kao glavni grad Srbije u kontinuitetu do danas (vazalne Srbije u Otomanskom carstvu, suverene Kneževine Srbije – od 1878. godine, Kraljevine Srbije do Kraljevine SHS i poratne SFRJ, odnosno i danas Republike Srbije!).

Razume se, ovaj datum se ne pripisuje Milošu Obrenoviću, koji je od 1833. do abdikacije 1839. godine pripremao sve uslove da Beograd posle Kragujevca postane ,,glavna varoš Srbije“. U Beogradu je podizao upravne i vojne objekte i konake sa crkvama (Saborna i Svetog Petra i Pavla u Topčideru, odnosno Vaznesenske u centru grada). U periodu od 1836. do 1839. otvorio je pet konzulata najmoćnijih država Evrope – Austrije, Engleske, Rusije, Pruske i Francuske, a otkupljujući zemljište od Turaka na Savskoj padini i na Paliluli, besplatno delio placeve i građu za poreske glave – zanatlije i trgovce. Ujedno je, kao jedan od najuspešnijih i najzaslužnijih vladara i političara u savremenoj istoriji Srbije, najviše doprineo stvaranju uslova za sticanje državnosti srpske zemlje.

Istovremeno, sa početnim aktivnostima na jačanju ekonomskih uslova stanovništva Beograda i drugih ,,pograničnih gradova“ na Savi i Dunavu, Miloš Obrenović se s pravom može smatrati rodonačelnikom i planskog razvoja Beograda. Prefektu beogradske opštine Cvetku Rajeviću naložio je 1833. godine „da ide u Beč i nađe indžinira, koji će takov plan sačiniti da Beograd na evropski način izgleda“. Na požalicu ,,da opština nema para za tak’og indžinira“, Miloš mu je sručio: ,,Pa baš ako i preskup bude, jedamput će se žertva učiniti za ukrašenija zgrada i predijela, a biće nam od velike polze, i u ekonomiji će isto tako biti!“. I tako bi. Doveden je slovački inženjer Franc Janke, koji je uradio šest regulacionih planova, od kojih je ,,regulacionim planom Vračara“ (1942) Beograd prvi put izašao iz šančeva beogradske tvrđave, a regulacionim planom Terazija uobličio današnju regulaciju najpopularnijeg beogradskog trga. Ovaj regulacioni plan i kasniji ,,Plan regulacije varoši u šancu“ (1868), prvog srpskog urbaniste Emilijana Josimovića, utemeljili su današnju matricu ulične mreže u tradicionalnom delu Beograda, a geometriziranim regulacijama građevinskih blokova omogućili raznovrsno, bogato i slojevito graditeljstvo, kojim je sa uređenim trgovima i parkovima Beograd stekao ugled u svetu, kao istorijski i čovekomerni grad – sa više funkcionalnom ulogom od nacionalnog do međunarodnog značaja.

Dakle, ako su Beograđanima vredniji ključevi beogradske tvrđave i uskršnje američko bombardovanje u Drugom svetskom ratu od 177 godina prestoničke uloge Srbije (koja je neverovatno podudarna sa prvim regulacionom planom Vračara iz 1842. godine), neka i dalje ,,slave ključeve i bombardovanje“, a Beograd će ostati samo kao ostvarena vizija ,,nepismenog“ knjaza Miloša.

Andreja Dodić, arhitekta, urbanista i prostorni planer Beograda u penziji

Direktno

Beogradski glas

Bruka meseca

Naslovna za sredu 16. 05. 2018.

Politika beogradski glas

Vest – Komentar

Beogradski glas

Uzbunjivač

Beogradski glas